भारतीय सौर कालगणना 

Author: Share:

भारत देशाची म्हणून एक राष्ट्रीय दिनदर्शिका १९५७ साली अस्तित्वात आली. भारत सरकारकडून नेमण्यात आलेल्या मेघनाथ सहा समितीने सुचविलेल्या शिफारशीनुसार भारतीय सौर कालगणना सुरु झाली. या कालगणनेचा पहिला दिवस २२ मार्च (लीप वर्ष असल्यास २१ मार्च) असतो. या दिवशी भारतीय सौर चित्र महिन्याची पहिली तारीख असते. भारतीय सौर कालगणनेमध्ये इसवी सनाचा क्रमांक वापरत नाहीत, याऐवजी शालिवाहन शकाचा क्रमांक वापरतात. शालिवाहन शकाचा क्रमांक इसवी सनाचा १ जानेवारी ते २१ मार्च या काळातला क्रमांक उणे ७९ व २२ मार्च ते ३१ डिसेंबर या काळातला इसवी सनाचा क्रमांक उणे ७८.

या दिवशी येणारच

काही सण हे ठरलेल्या दिवशीच येतात. भारतीय सौर दिनांक व ईंग्रजी महिने यांचा थेट संबध आहे. 

  • मकरसंक्रात १४ जानेवारी , २४ पौष. 
  • प्रजासत्ताक दिन २६ जानेवारी, ६ माघ.
  • आंबेडकर जयंती १४ एप्रिल, २४ चैत्र. 
  • महाराष्ट्र दिन १ मे, ११ वैशाख. 
  • स्वातंत्र्य दिन १५ ऑगस्ट, २४ श्रावण. 
  • गांधी जयंती २ ऑक्टोबर, १० आश्विन. 

स्वरुप

भारताने स्वीकारलेली ही कालगणनासुद्धा सूर्यावर आधीरित आणि खगोलशास्त्रीय आहे. सूर्य व पृथ्वी यातील परस्पर संबंधावर ही कालगणना असल्यामुळे चांद्र कालगणेनेपेक्षा सौर कालगणना ही निसर्गचक्राला अधिक जवळची आहे ही मानले जाते. कालगणना सूर्याची पृथ्वीच्या संदर्भातील स्थिती पाहून निश्चित करण्यात आली आहे. उदाहरणार्थ २१ मार्च रोजी दिवसरात्र समान असतात. २२ मार्च पासून सूर्य उत्तर गोलार्धाच्या दिशेने सरकू लागतो. यादिवशी सौरवर्षांची व उत्तरायणाचीही सुरुवात होते. या दिवसाला वसंतसंपात दिन असे म्हणतात. तीन महिन्यानंतर २२ जुन रोजी सूर्याचे दक्षिणायन सुरु होते. याचदिवशी सौर वर्षातला आषाढ महिना सुरु होतो. २३ सप्टेंबर परत दिवस व रात्र समसमान असतात. यादिवशी सौर वर्षातील आश्विन महिना सुरु होतो. डिसेबरच्या २२ तारखेला सर्वात मोठी रात्र आणि सर्वात लहान दिवस अशी स्थिती असते. यादिवशी वर्षातील पौष महिना सुरु होतो. त्यानंतर सूर्याचे पुन्हा उत्तरायण सुरु होते.

महिने

भारतीय राष्ट्रीय कॅलेंडर हे निसर्गाला अनुसरुन आहे.

  • उन्हाळा  – १८५ दिवस. ( चैत्र – ३० दिवसाचा. वैशाख, ज्येष्ठ, आषाढ, श्रावण, भाद्रपद हे पाच महिने ३१ दिवसांचे. 
  • हिवाळा – १८० दिवस. ( आश्विन, कार्तिक, अग्रहायण, पौष, माघ, फाल्गुन प्रत्येकी  ३० दिवसांचे.

सौरवर्षातील महिन्यांनाही चैत्र, वैशाख अशी नावे अन फक्त मार्गशीर्ष ऐवजी अग्रहायण म्हटले जाते.

हे महिने हिंदू पंचांगातील चांद्र महिन्यांपेक्षा वेगळ्या दिवशी सुरु होतात. महिन्याचे नाव, दिवस, महिना सुरु होण्याची तारीख पुढीलप्रमाणे .

१) चैत्र ३०, लीप वर्ष ३१ दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २२ मार्च. (इसवी  सनाचे लीप वर्षास २१ मार्च)

२) वैशाख ३१ दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २१ एप्रिल.

३) ज्येष्ठ ३१ दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २२ मे.

४) आषाढ ३१ दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २२ जून.

५) श्रावण ३२ दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २३ जुलै.

६) भाद्रपद ३१ दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २३ ऑगस्ट.

७) आश्विन ३० दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २३ सप्टेंबर.

८) कार्तिक ३० दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २३ ऑक्टोबर.

९) मार्गशीष ३० दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २२ नोव्हेंबर.

१०) पौष ३० दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २२ डिसेंबर.

११) माघ ३० दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २१ जानेवारी.

१२) फाल्गुन ३० दिवस. महिन्याची पहिली तारीख २० फेब्रुवारी.

महिन्याची पुढील तारीख आधीच्या तारखेच्या मध्यरात्रीच्या बारा वाजल्यानंतर सुरु होते.

Previous Article

लिंगायतांनो ,तुम्ही दूर जात आहात का ? : अरविंद विठ्ठल कुळकर्णी

Next Article

२२ मार्च 

You may also like